Pas aktgjykimit të shkallës së parë ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit, në Kosovë mund të rikthehet debati për të ardhmen e Dhomave të Specializuara dhe për mundësinë e ndryshimit të vendimeve ndaj ish-krerëve të UÇK-së.
Por juridikisht, dy çështjet duhet të ndahen: përfundimi ose ndryshimi i mandatit të Gjykatës Speciale nuk do të nënkuptonte automatikisht anulimin e një aktgjykimi penal.
Dhomat e Specializuara dhe Zyra e Prokurorit të Specializuar janë krijuar mbi bazën e një marrëveshjeje ndërkombëtare të ratifikuar nga Kuvendi i Kosovës në vitin 2014, ndryshimit të nenit 162 të Kushtetutës dhe Ligjit për Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar. Institucionet e Specializuara janë të pavarura nga institucionet e tjera të Kosovës.
Kushtetuta, përmes nenit 162, përcakton edhe një mekanizëm të veçantë për mandatin e tyre. Sipas Dhomës së Specializuar të Gjykatës Kushtetuese, mandati i Dhomave të Specializuara dhe i Zyrës së Prokurorit të Specializuar vazhdon deri në njoftimin nga Këshilli i Bashkimit Evropian për përfundimin e mandatit.
Kjo do të thotë se një përpjekje nga institucionet e Kosovës për ndryshimin e këtij mekanizmi do të kërkonte trajtimin e bazës së tij kushtetuese dhe ligjore, si dhe të detyrimeve që rrjedhin nga marrëveshja ndërkombëtare.
Një hap i mundshëm do të ishte shqyrtimi i nenit 162 të Kushtetutës përmes procedurës së amendamentimit kushtetues. Më pas do të duhej të trajtohej edhe Ligji për Dhomat e Specializuara dhe, në varësi të mënyrës së ndryshimit të mekanizmit, detyrimet që Kosova ka marrë përsipër përmes marrëveshjes ndërkombëtare.
Megjithatë, edhe nëse një proces i tillë do të ndërmerrej, ai nuk do të sillte vetvetiu shfuqizimin e vendimeve gjyqësore të dhëna deri atëherë.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme pas aktgjykimit të 16 shtatorit 2026. Trupi Gjykues i Dhomave të Specializuara i gjeti katër të akuzuarit përgjegjës penalisht për disa krime lufte dhe i dënoi Hashim Thaçin me 25 vjet, Kadri Veselin me 18 vjet, Rexhep Selimin me 13 vjet dhe Jakup Krasniqin me 25 vjet burgim. Ata u shpallën të pafajshëm për akuzat për krime kundër njerëzimit dhe për disa akuza dhe incidente të tjera.
Ky është një aktgjykim i shkallës së parë. Për këtë arsye, rruga juridike për ndryshimin e dënimeve kalon përmes mjeteve të ankimit dhe jo përmes një vendimi politik për mbylljen e institucionit.
Në procedurën e apelit, mbrojtja mund të kundërshtojë gjetjet e Trupit Gjykues për çështje të faktit dhe të ligjit, në përputhje me rregullat e procedurës. Rezultati i një ankese mund të ndikojë në aktgjykimin ose në dënimin e caktuar, por kjo varet nga vendimmarrja e trupit gjykues kompetent.
Prandaj, nëse synimi do të ishte që katër ish-krerët e UÇK-së të mos mbajnë dënimet e përcaktuara në shkallën e parë, procesi më i drejtpërdrejtë juridik është ankimi ndaj aktgjykimit.
Njëkohësisht, ekzistojnë edhe mjete të tjera juridike të parashikuara nga kuadri i Dhomave të Specializuara, por ato kanë kushte dhe procedura të veçanta dhe nuk mund të aktivizohen thjesht me një vendim të Kuvendit të Kosovës.
Edhe një ndryshim i ardhshëm i statusit të Dhomave të Specializuara do të duhej të përcaktonte se çfarë ndodh me procedurat dhe vendimet ekzistuese. Mbyllja e një institucioni gjyqësor dhe anulimi i vendimeve të tij janë dy veprime juridikisht të ndryshme.
Në rastin konkret, një nga çështjet kryesore është edhe fakti se mandati i Dhomave të Specializuara nuk përcaktohet vetëm nga institucionet e Kosovës. Kuadri kushtetues e lidh përfundimin e mandatit me njoftimin e Këshillit të Bashkimit Evropian.
Për këtë arsye, një proces i njëanshëm i Kosovës për “mbylljen” e Gjykatës do të përballej me çështje kushtetuese dhe me detyrimet ndërkombëtare të marra nga Kosova.
Ndërkohë, nëse bëhet fjalë për katër ish-krerët e UÇK-së, çështja e tyre tani është kryesisht në planin gjyqësor. Aktgjykimi i shkallës së parë mund të kundërshtohet në procedurat përkatëse të ankimit dhe vendimi përfundimtar do të varet nga instancat kompetente të Dhomave të Specializuara.
Pra, shfuqizimi i Gjykatës Speciale nuk është mekanizëm automatik për anulimin e dënimeve të Thaçit, Veselit, Selimit dhe Krasniqit. Për ndryshimin e aktgjykimit të tyre nevojiten procedurat gjyqësore të parashikuara nga kuadri i Dhomave të Specializuara